BKKC kunstroutes

KAPKAR/GBT-3S van Frank Havermans is een beeld dat de voorbijganger in eerste instantie in verwarring zal brengen. Wordt hier nou gebouwd of wordt hier juist gesloopt? Degene die de moeite neemt dit te onderzoeken heeft al gauw in de gaten dat dit ingenieus in elkaar zittende bouwwerk, niet iets is uit het verleden, maar daar wel aan refereert.

Dit kunstwerk van Frank Havermans is gemaakt van eigentijds, gerecycled constructiemultiplex. Het is een hedendaagse herinterpretatie van het oorspronkelijke ankerbalken gebint: de dragende constructie voor de langgevelboerderij. De traditionele boerderij die hoort bij deze streek.
 

Wie in of om het beeld van Havermans loopt zal de bijzondere kwaliteit van het naakte gebint ervaren: de dragende kracht waarop men kan bouwen. Havermans maakt deze kracht voor iedereen zichtbaar. In de hoop een bewustwording op gang te brengen en de behoefte te zaaien aan nieuwe interpretaties van het aloude gebint.

Door eerst een cirkel van 10 meter doorsnee een halve meter diep af te graven, en de vrijgekomen aarde met aangevoerde aarde in vier cirkels trapsgewijs om die binnenste cirkel heen te ‘leggen’, creëerde Andreas Hetfeld ‘De Groene Ontmoeting’: een ontmoetingsplaats, openluchttheater en rustplek voor iedereen, die even bij wil komen.

In de binnenste cirkel vormen achttien uit de grond stekende uiteinden van boomstammen een bijzonder patroon. Het refereert aan sporen uit een oud verleden. Aan overblijfselen, die archeologen in de vlakbij Veghels Buiten gelegen Scheifelaar hebben blootgelegd: het zijn op een schaal van 1:3 de contouren van een laatmiddeleeuwse boerderij.

De vier buitencirkels die met elkaar een trapsgewijze tribune vormen, zijn bekleed met gras en voorzien van vier tegenover elkaar geplaatste toegangspoorten. Hetfeld vlocht ze uit wilgenhout.
Van uitsluitend natuurlijke en bij dit landschap passende materialen creëerde Hetfeld zijn ‘Groene Ontmoeting’. Een uitnodigende cirkel met een doorsnee van 22 meter. Een ruimte die je graag door een van de 2,5 meter hoge toegangspoorten binnen wilt gaan.

Vlakbij de Aa, in het weiland naast het fietspad verschijnt een kunstig gevlochten houten poort van 6 meter hoog en 11 meter breed. Balkjes van in ons eigen land groot geworden bomen zijn met pen-en-gatverbindingen verbonden met dikke, kromme stammetjes.

Vlakbij die poort, aan het fietspad, staat een natuurhouten bank, die uitnodigt om te zitten én te lezen. Want in de zitting van de bank heeft Pilz een gedicht uitgefreesd:
 

Hier begin ik, bij de Aa
Linea recta glijd jij langs kant en wal
In je stromen huist de droom
Van wild meanderend altijd onderweg zijn
eens een witte wolk – straks de brede zee
De oceaan, o Aa, woont in jou en mij
 

Voor haar ‘Hier begin ik bij de Aa’ heeft Hester Pilz zich laten inspireren door de rivier die vlakbij Veghels Buiten stroomt. Een rivier, die gekanaliseerd in een keurslijf droomt van een vrij meanderend bestaan. Een almaar stromende Aa, altijd in beweging, continue in verandering. Het zuiverste en sprekendste voorbeeld van het thema waarmee Pilz aan de slag ging: transformatie.

Eén van de belangrijkste aspecten in de architectuur van Veghels Buiten is dat de kappen van sommige nieuw te bouwen huizen, moeten doen denken aan de boerderijen die hier oorspronkelijk stonden. De afstand van de goot tot de nok moet daarom groter of gelijk zijn aan de afstand van diezelfde goot tot het maaiveld.

Tjep is met deze afstandsbepaling aan de haal gegaan en dat leidde tot het ontwerp van een installatie van wit polyester balken. Een abstract lijnenspel dat intrigeert en om uitleg vraagt.
 

De uitleg geeft Tjep de kijker erbij. Een rond plateau nodigt uit om op te staan. In dat plateau is de formule voor de juiste verhouding van goot tot nok en maaiveld gegrift. Wie vanaf dat plateau het lijnenspel beziet, begrijpt haar betekenis én de architectuur van de nieuwbouw die in Veghels Buiten verschijnt.
 

Maar ook degene die niet wil begrijpen maar enkel wil genieten heeft aan Tjeps bijdrage een kunstwerk van betekenis. Onderdeel van het intrigerend lijnenspel vormt immers een langgerekte picknicktafel, waaraan het heel goed toeven is.

Huis is de titel van een kunstwerk dat wordt gevormd door twee in het landschap geplaatste huizen: het Huis van de Herinnering en het Camera Obscura Huis.
 

Het Huis van de Herinnering is 3.50 x 2.20 meter is van hout en heeft een puntdak. Het staat op poten zo’n halve meter boven de grond, maar toch kun je er makkelijk naar binnen. Een houten loopplank nodigt je uit. Wie dit looppad kiest en een beetje bukkend de deur doorgaat, kan genieten van foto’s en verhalen.

Om het Huis van de Herinnering te kunnen vullen voerden Rosenmöller en Doorenbos tal van gesprekken met de huidige bewoners van gebied en maakten foto’s. Hun herinneringen, beelden uit het verleden en geschiedenissen vertellen hoe het leven in deze omgeving was en is. Stuk voor stuk zijn het verleidingen om bij dit kunstwerk halt te houden, stil te staan en te herinneren.
 

Het Camera Obscura Huis is het kleinste huis en hangt in de boom. Ook dit huis is gemaakt van hout en het is een thuis voor een camera die het landschap zoals het nu is registreert. De live beelden die deze camera maakt ziet u hierboven.  Maar alleen overdag, 's nachts is het te donker.

Met het Camera Obscura Huis en het Huis van de Herinnering brengen Rosenmöller en Doorenbos de geschiedenis en het nu van deze plek in beeld.

De IJkplaats van Hans van Lunteren vormt een tijdloos element in een omgeving, die aan de vooravond staat van een grote verandering. Zijn ontwerp is gebaseerd op de oude traditie van de Hortus Contemplationis, een begrensde symmetrisch verstilde ruimte in een dynamische omgeving.
 

Van Lunterens IJkplaats wordt een plek van inkeer en bezinning, een plaats om je als mens te kunnen ijken, een oase van rust om je voor te bereiden op de op handen zijnde metamorfose van de omgeving.

De IJkplaats is een vierkant, beklinkerd plein bij een klein groepje berken. In perfecte symmetrie wordt het uitgevoerd. Recht tegenover het halfverharde toegangspad, komt een elementair gevormd bankje, zodat je in die rust en symmetrie je plek in kunt nemen.
 

Midden op het vierkante plein staat een klein klassiek uitgevoerd fonteintje. Zacht spetterend valt het water op de cortenstalen grondschaal van het pleintje en vindt haar weg terug naar de aarde. Vandaar uit wordt weer opnieuw naar boven gepompt om vervolgens weer zacht spetterend neer te mogen dalen. Als een eindeloze ademhaling van herhaling.

Toen kunstenaar Florentijn Hofman door het landschap van Veghel fietste, werd hij getroffen door de doordringende geur van varkensmest. Niet vanwege de stank van gier; voor Hofman is de lucht van varkens onlosmakelijk verbonden met een oom, bij wie hij graag speeldde. Zijn lievelingsoom, die varkenshandelaar was.
 

Nog steeds wonen er in Brabant veel varkensboeren. Maar in Veghels Buiten rook Hofman ook de geur van een ander soort boerenbedrijf: de geur van sappige, zoete aardbeien. De vertrouwde varkensgeur én die lekkere aardbeien inspireerden Hofman tot het maken van een 10.30 meter hoog beeld. Het beeld van een vrolijk varken dat met aardbeien jongleert. Nu Veghel Veghels Buiten wil ontwikkelen, moet er immers gejongleerd worden met tal van tegengestelde belangen.

Als materiaal koos Hofman voor golfplaat. Bijna elke stal heeft immers zo’n golfplatendak. Gekleed in de kleren van een slager, laat Hofman het varken met lege ogen over het landschap heen kijken.
 

In de buik van het varken maakte Hofman een rechthoekige opening. Zo kan het varken ook gebruikt worden als kraam of kiosk. Hofman zelf bezit de sleutel, maar hij leent die graag aan iedereen uit die het varken wil gebruiken als verkooppunt, uitdeelpunt of ontmoetingsplek. Voorwaarde is dat het iets met aardbei en varken te maken moet hebben. Mail uw idee naar aardbeivarken@florentijnhofman.nl
 

Met Varken Jonglerend met Aardbeien – kortweg Aardbeivarken genoemd - creëerde Hofman de meest uitgelezen locatie om over de toekomst van dit gebied te filosoferen en de focus scherp te krijgen.

In september 2010 heeft Simon Kentgens in het landschap van Veghels Buiten een hele grote spiegel neergezet. De spiegel weerspiegelt alles. Degene die er in kijkt; de vogel, die voorbij vliegt; het gras dat beweegt; de schoonheid van nu; de veranderingen van straks…
 

Door zijn spiegel het formaat te geven van een levensgroot bioscoopscherm, verandert Kentgens de hele omgeving in een filmset. De toeschouwer is tegelijkertijd acteur. Kentgens Spiegel is een vervreemdend object, dat niets anders doet dan reflecteren en daardoor om reflectie vraagt.
 

Die vraag om bezinning onderstreept Kentgens door zijn materiaalkeus. Het kwetsbare spiegelglas is volledig verlijmd op een stalen plaat, waardoor de spiegel niet uit elkaar zal vallen, maar met de tijd wel krassen, barsten en butsen zal vertonen. Langzaam maar zeker verandert de weerspiegeling van het mooie landschap van nu in het beeld dat de toekomst brengt. Ongeschondenheid transformeert tot misschien wel een spinrag van krassen en barsten. Maar wat er ook gebeurt: de realiteit blijft weerspiegeld, de toeschouwer blijft onderdeel.
 

Ook de subtitel die Kentgens voor zijn Spiegel bedacht, verwijst naar de toeschouwer, die ongevraagd een deelnemer wordt. Het ‘bedankt voor uw begrip’ refereert aan de bordjes die je vaak bij wegwerkzaamheden ziet. Vooruitlopend op de werkzaamheden die hier zullen plaatsvinden, betrekt Kentgens de voorbijganger bij die veranderingen en vraagt tegelijkertijd om begrip voor de kwetsbaarheid en het bestaansrecht van zijn Spiegel.
 

De Spiegel van Kentgens is een werk waardoor je letterlijk en figuurlijk anders naar het landschap en jouw eigen rol en positie daarin kijkt.

Op het land staat een cirkelvormig palenbos. Waslijnen verbinden de verschillende palen met elkaar en de vrolijk aan die waslijn wapperende theedoeken vormen een verbinding met de dromen van bewoners van Veghel. Want het zijn hún dromen, die op zo’n theedoek geschreven, geborduurd, getekend of gestempeld zijn…
 

“Elke ingreep in het landschap komt voort uit dromen en ambities”, stelt Plattel. Daarom maakt hij met zijn kunstwerk ‘Voortdurend Land’ de dromen van Veghelaren zichtbaar. Hij laat ze zien in een vorm, die refereert aan één van die alledaagse rituelen, die bewoners in het landschap zichtbaar laten zijn: het wekelijkse wasgoed drogend aan de lijn.
 

Onder de vol gehangen waslijnen groeit en bloeit een bloemenzee. Daarmee refereert Plattel aan een ander ritueel: het zaaien, oogsten, gebruiken en weer zaaien… Evenals het wassen, drogen, gebruiken en weer wassen is ook dat een oneindige cirkel. Het landschap wacht, ontvangt en draagt.
 

Met ‘Voortdurend Land’ schept Rob Plattel een vrolijk en altijd bewegend beeld. Kleurrijke wapperende dromen boven een al even kleurrijke akker vol veldbloemen. Een bloemenzee waar de bezoekers straks hun eigen paden in mogen banen.

De Kunstweg van Ralf Witthaus is een tijdelijke weg, die loopt vanaf De Stad tot aan de Erpseweg. De weg loopt over de akkers en graslanden en voert de wandelaar dwars door Veghels Buiten. Voor de aanleg van deze weg voerde Witthaus gesprekken met talloze inwoners om zoveel mogelijk bewoners bij zijn Kunstweg te betrekken.
 

Het is een twee meter breed wandelpad, dat zijn richting vond daar waar Witthaus geen asfalt of verharde wegen tegen kwam. Het is een weg, die de blik van degene die hem bewandelt richt op dat wat is en wat gaat komen.

De circa 1700 meter lange Kunstweg van Witthaus is een uitnodiging om je ogen en hart voor dit landschap te openen. Vanuit een steeds wisselend perspectief aanschouwt de wandelaar de bijzondere kwaliteiten van dit landschap met zijn bebouwde kavels en vele planten en bomen.
 

Ralf Witthaus vindt zijn weg met een bosmaaier. Er is geen planologisch ontwerp, wel een sterk artistieke impuls, een goed ontwikkeld oog, een hart vol respect én een indrukwekkende ervaring in het ontwikkelen en aanleggen van dit soort tijdelijke wegen en het schrijven van figuren in aarde en gras.
 

Elke dag en elk seizoen ligt Witthaus Kunstweg voor iedereen open. Herkenbaar en uitnodigend. Als monument voor het verleden en een kunstwerk voor de toekomst.