BKKC kunstroutes

De rijke geschiedenis van vestingsstad Steenbergen.
 
Steenbergen bezit sinds de 13de eeuw stadsrechten. Zij fungeerde toen vooral als voorhaven van de Belgische handelssteden Brugge, Gent en Antwerpen. Als kleine stad bleek het in de roerige 16de en 17de eeuw erg kwetsbaar. Pas na de vrede van Munster (1648) werden de nieuwe en effectievere vestingwerken aangelegd. Overigens werd het wapen van inundatie – het bewust vol laten lopen van het omringend land – veelvuldig ingezet. In het plan van het oude centrum is de historische strategische omwalling nog goed zichtbaar.

Een kleine geschiedenis van Steenbergen van Marieke Verbiesen.
 
Kunstenaar Marieke Verbiesen kreeg de opdracht de geschiedenis van de stad Steenbergen te verbeelden in een animatie. Zij koos voor de tijdrovende stop-motion techniek met kleifiguurtjes.

Meer informatie over Marieke Verbiesen: www.marieke.nu

Wijngaardenbolwerk.
 
De straat is vernoemd naar het bolwerk uit 1642 (5). Een bolwerk of bastion bestaat uit een vijfhoek. Door de vorm van het bolwerk ontstaat er een specifiek schootsveld.

Kruispoort.
 
Kruispoort (L) is een van de poorten van de vroegere vesting Steenbergen, opgericht in 1643. De naam verwijst naar het Kruisland waarmee de poort in verbinding stond.

Frederiksbolwerk.
 
Het Frederiksbolwerk (3) was een van de zes bolwerken. Deze keek uit over het kroonwerk van de vesting waar de Krommeweg nog het enige overblijfsel is.
 

Krommeweg.
 
De Krommeweg is een van de weinig zichtbare overblijfselen van de oude vestingwerken. In deze foto is het herkenbare patroon zichtbaar.

Kruitweg.
 
Hier in de straat stond vroeger het Kruithuis (H). Hier werd het buskruit opgeslagen en vanuit deze plek werd het verdeeld over de vesting. Het Kruithuis stond vaak of aan de rand van de vesting of er buiten.

Oranjebolwerk.
 
Deze straat is vernoemd naar het Oranjebolwerk uit 1628 (2). Een bolwerk of bastion is een vijfhoekige uitbouw in een verdedigingswerk, waar geschut opgesteld stond om de vijand te bestoken.
 

Het Ravelijn.
 
De Ravelijnstraat verwijst naar het Ravelijn dat hier in de 16^e eeuw heeft gelegen en dat onderdeel was van de fortificatie. Het is een vijfhoekig verdedigingswerk dat buiten de stadsmuren lag. Het is ook de plek waar tot 1636 de Nieuwe Blauw- of Landpoort lag.

Kaaipoort.
 
De naam Kaaistraat verwijst naar de vroegere Kaaipoort (M) uit 1636. Het was de enige landpoort in de vestingstad Steenbergen, tot in 1643.

Gemaalhuisje.
 
Het oude gemaalhuisje is nu in gebruik als woonhuis. Het dateert uit 1875. De karakteristieke architectuur van het huisje verraadt zijn vroegere functie. Het gebouwtje links was de plek waar de stoompompen stonden, rechts ervan bevonden zich het ketel- en stookhuis. De nabijgelegen haven was van economisch belang vanwege de directe verbinding tussen het Volkerak en de Zeeuwse wateren.

Duiker.
 
Tussen de twee brugleuningen onder het wegdek ligt een duiker. Het is de duiker die het water van de gemalen Westland en de Ligne naar de haven van Steenbergen voert. De nabijgelegen haven, schuin rechts, was ook van economisch belang vanwege de directe verbinding met het Volkerak en de Zeeuwse wateren.

Gemaal ‘Westland’.
 
Twee open schroefpompen: een kleine en een grote pomp. Capaciteit van de kleine pomp: ca. 49 m3/min; capaciteit grote pomp ca. 97 m3/min; Zomerpeil: n.a.p. – 1.60 m; winterpeil: n.a.p. – 1.90 m. Bemalen oppervlakte: 1.675 ha.

Oudlandsdijkje.
 
In 1628 werd een zuidwestelijk gedeelte van het Oudland (het zogenaamde Oudlands Laag) van de rest van de polder gescheiden door een Kadijkje, later genaamd Oudlands dijkje. Het gebied rondom de Linge werd als inundatiegebied gebruikt om Steenbergen te beschermen tegen de vijand. Het afgescheiden gebied vormde met Verdronken Aanwas, verdronken Westland en het Halsters Laag de zogenaamde ‘Zoute Inundatie’, een deel vande linie Bergen op Zoom – Steenbergen.

Oudland van Linde Faas.

Animatiefilmer Linde Faas laat in haar werk vaak onzichtbare rituelen in de natuur en het landschap zien. Ze blaast de details op tot een eigen wonderwereld waar werkelijkheid en fantasie elkaar raken. Hier, in de korte animatie, toont ze haar gedachtes bij het  Oudhollands dijkje. 
 
Meer informatie over Linde Faas: www.lindefaas.nl  

Koevering van Y.Né.

Meer informatie over Yvonne Né: http://www.yne.nl/

Het verdronken Koevering.
 
Het huidige Koevering ligt op vrijwel dezelfde locatie als het oude verdronken dorp Koevering uit de 13de en 14^de eeuw.  De precieze locatie van het verdronken dorp is onbekend, maar vermoedelijk lag het in het weiland achter de autohandelaar langs de dijk. De naam Koevering komt waarschijnlijk uit Vlaanderen. Archeologisch onderzoek heeft verschillende sporen van het verleden opgeleverd. Het is nieuw land in tegenstelling tot de dorpen Steenbergen, Oost- en Westberg die op ‘oude’ grond zijn gebouwd. In het gebied dolven de bewoners darink (zeeslib) dat gebruikt werd als brandstof en voor het maken van zout. Booronderzoek en oppervlakteverkenning leverden sporen op uit laat- Middeleeuwse en Nieuwe Tijd, zoals oude bodemvorming maar ook, vlak boven dit niveau, baksteenfragmenten.

Interview met Cor van Geel (wethouder Steenbergen) over de betekenis van landbouw voor zijn stad (opname: 16 december 2010).

Stuw.
 
Stuw die dient voor het tijdelijk bergen van overtollig water in de Rubeerpolder. Dit is nodig om wateroverlast in het kassengebied bij Steenbergen te voorkomen.

De aanleg van de snelweg A4.
 
Kijkend in de richting van Steenbergen ziet u in de verte het toekomstige tracé van de A4, dat in een boog ten westen van  Steenbergen is gepland. De A4 in West-Brabant wordt een belangrijke corridor voor (vracht-) verkeer. Door deze aanleg wordt een ontbrekende schakel in de verbinding tussen Antwerpen, Rotterdam en Amsterdam gerealiseerd. De aanleg van de snelweg zorgt dan ook voor een minder grote belasting van het lokale wegennet en meer verkeersveiligheid. In totaal gaat het om een verbinding van 21 kilometer snelweg tussen Halsteren en Dinteloord, waarvan de eerste 6 kilometer (tussen Bergen op Zoom en Halsteren) in 2007 zijn aangelegd. Eind 2013 zal de A4 tussen Dinteloord en Bergen op Zoom naar verwachting opengaan voor verkeer. De huidige N257 Markeerde tijdens de februaridagen in 1953 de grens van het overstroomde land van de Watersnoodramp.

Polderen van Tim de Groot
 
De aanleg van het aquaduct ten westen van Steenbergen ten behoeve van de A4 was de aanleiding voor de animatiefilm Polderen van Tim de Groot. Hij is een illustrator pur sang en in zijn fijne tekenlijnen verrast hij de kijker met zijn originele kijk op de werkelijkheid. In de animatiescènes is Steenbergen op de achtergrond zichtbaar. In zijn scènes maak hij verrassende keuzes.

Meer informatie over Tim de Groot: www.studiomittens.com

Interview met Cor van Geel (wethouder Steenbergen) over de betekenis van de A4 voor zijn stad (opname: 16 december 2010).
 

Yvonne Né draagt haar gedicht Fort Henricus voor.
Meer informatie over Yvonne Né: http://www.yne.nl/.

De geschiedenis van Fort Henricus.
 
In het verleden maakte het Fort Henricus, dat dateert uit 1626-1627, deel uit van de verdedigingslinie van West-Brabant, van Bergen op Zoom tot Steenbergen. Het fort bezit een karakteristieke vijfpuntige stervorm met een vrijwel geheel intact gebleven
schootsveld met inundatieterrein en een belangrijk microreliëf van wallen, grachten en eenterreplein. Het was een strategische plek en stond in direct contact met de zee. Het fort is langzaam vergaan, sinds 2008 wordt het weer in oude glorie hersteld. Het fort is inmiddelseen Rijksmonument. In de toekomst wil het Waterschap Brabantse Delta het gebied rondom het fort kunnen gebruiken voor tijdelijke waterberging. Het fort zelf krijgt een nieuwe bestemming en zal voor boten – net als vroeger – als de toegangspoort voor Steenbergen gaan fungeren. Ook zullen de oevers van de Steenbergsche Vliet omgevormd worden tot een overgangsgebied van droog naar nat. Tussen het Fort Henricus en de stad Steenbergen ligt het tracé van de nieuw aan te leggen A4. Vlak bij het fort wordt het eerste aquaduct van Noord-Brabant aangelegd als onderdeel van het tracé van de nieuwe
A4.

De cultuurhistorische betekenis van de Dwarsdijk.
 
De begroeiing van de Dwarsdijk heeft een cultuurhistorische waarde. De dijk wordt beheerd door Natuurmonumenten. Vanaf deze hoge dijk is een karakteristiek laag polderlandschap te zien. In noordwestelijke richting is het dorpje De Heen te zien. Ten
oosten ligt Steenbergen verborgen achter de dijk van de Graaf Hendrikpolder. Rechts in de verte voorbij de drukke N257 bevindt zich de Nieuwe Heipolder. Karakteristiek voor deze dijkbeplanting zijn de iep, Spaanse eik, meidoorn, wilde roos, sleedoorn en jonge aanplant met balsempopulier. Dit landschap dateert van voor 1850.

Yvonne Né draagt haar gedicht Dijks voor.
Meer informatie over Yvonne Né: http://www.yne.nl/.

Het nieuwe dijkmagazijn
 
Het dijkmagazijn is niet meer als zodanig in gebruik, het biedt nu plaats aan een zwaluwenbroedplaats. De zwaluwen vinden volop voedsel in de nabijgelegen slikken van De Heen. Het gebouw staat op de nominatie te worden gesloopt. Dijkmagazijnen dienden vroeger als opslag voor spullen – zandzakken, touw, zeil, scheppen – die je bij de hand moest hebben als het water over de kruin van de dijk dreigde te komen. Vrachtwagens, graafmachines, moderne communicatiemiddelen en dijkverbeteringen hebben de dijkmagazijnen overbodig gemaakt.

Geschutsbunker en muraltmuur.

Bij het sluizencomplex bevindt zich een Duitse geschutsbunker uit de Tweede Wereldoorlog, die deel uitmaakte van de verdedigingslinie die werd opgeworpen om de invasie van de geallieerden vanuit het Volkerak tegen te gaan. In de bunker liggen de betonnen rails waarop de kanonnier zijn kanon in een halve cirkel kon bewegen. Verderop liggen nog twee bunkers, ingegraven in de Heensedijk. Op de dijk zelf ziet u restanten van muraltmuren. Dat zijn muren boven op een dijk, die dienden als alternatieve en goedkope dijkverhoging. Een muraltmuur bestaat uit drie of vier horizontale betonnen platen, van ongeveer een meter hoog, tussen betonnen staanders. De naam is ontleend aan de bedenker van deze dijkverzwaring, de heer de Muralt. Tussen 1903 en 1935 werd in Zeeland 120 kilometer muraltmuur op de dijken geplaatst. Na de overstroming in 1953
werden ze grotendeels gesloopt,  want ze bleken niet effectief te zijn.

Benedensas van Florian de Visser.
 
Kunstenaar Florian de Visser kreeg de opdracht de complexe historie van de sluis Benedensas te verbeelden. Zijn projecten vertellen in twee- en driedimensionale beelden een verhaal in de brede context van verleden en heden. Hij maakt het gewone bijzonder door fantasie en werkelijkheid te vervlechten in surreële constructies.
 
Kunstenaar Florian de Visser kreeg de opdracht de complexe historie van de sluis Benedensas te verbeelden. Zijn projecten vertellen in twee- en driedimensionale beelden een verhaal in de brede context van verleden en heden. Hij maakt het gewone bijzonder door fantasie en werkelijkheid te vervlechten in surreële constructies.
 
Meer informatie over Florian de Visser: www.floriandevisser.nl

Zoet en zout water in het Volkerak-Zoommeer.
 
Het Volkerak-Zoommeer, dat zichtbaar is in de verte, wordt iedere zomer geplaagd door blauwalgen. Blauwalgen zijn giftig voor zwemmers, vissen en vogels. Hierdoor is het water ook voor landbouw ongeschikt. De oplossing is het water weer zout maken en het getij terugbrengen in het meer. Belangrijk is echter wel dat de landbouw over voldoende zoet water moet kunnen beschikken. Een ander probleem is de berging van het overtollig rivierwater. Het zaak is uiterst precair: enerzijds is er het gegeven van noodzakelijke doorvoer van overtollig rivierwater tegelijkertijd is de daarvoor bedachte oplossing (het Deltaplan) de reden dat de giftige blauwalgen groeien en bloeien. De oplossing – doorvoer van zoutwater is weer contraproductief voor het boerenland. De voorlopige strategie ligt in de start van een beperkt aantal praktijkproeven.

Het waterbeheer van de Spuisluis.
 
Een karakteristieke plek waar belangen van waterbeheer en industrieel en militair historisch erfgoed samenkomen. Het water van de Vliet mondt uit in het Volkerak door een oude Spuisluis, waarvan delen bestaan uit 1824 en 1884. In deze sluis, met zes
spuiopeningen van elk 2.5 meter breed, zijn wakerdeuren (draaideuren) aangebracht die van belang zijn bij grote getijverschillen. Het complex staat vanwege deze specifieke techniek op de Monumentenlijst. De Vliet was ooit een zijrivier van de Schelde. Historisch gezien behoort het tot het stroomgebied van de Maas, hoewel het Volkerak nu via de Noordzee afwatert met het deltawater van de Oosterschelde.

Interview met Cor van Geel (wethouder Steenbergen) over de mooiste plek in zijn stad (opname: 16 december 2010).

Interview met Piet Polak, verbonden aan Waterschap Brabantse Delta (opname: najaar 2010).

Interview met Piet Polak, verbonden Waterschap Brabantse Delta (opname: najaar 2010).

Vijzelgemaal.
 
Een vijzelgemaal – of wormschroef – is een variant van de schroef van Archimedes en schroeft het water van laag naar hoog. Dit vijzelgemaal heeft een capaciteit van maximaal 55 m3 per minuut. Het is gebouwd in 1984. Het zomerpeil is NAP – 0,90 en het winterpeil is NAP – 1,10 m.

Interview met Ron Lambregts, verbonden aan het Waterschap Brabantse Delta (opname: najaar 2010).

Interview met Ron Lambregts, verbonden aan het Waterschap Brabantse Delta (opname: najaar 2010).